Chỉ còn chưa đầy hai tháng nữa là tới 1/1/2026, thời điểm Luật Trật tự an toàn giao thông có hiệu lực, quy định ô tô chở trẻ em bắt buộc phải có thiết bị an toàn phù hợp với độ tuổi và chiều cao của trẻ. Theo luật, trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 m không được ngồi ở hàng ghế trước và phải có ghế hoặc đệm an toàn riêng ở hàng ghế sau. Nếu không tuân thủ, tài xế có thể bị phạt từ 800.000 đến 1.000.000 đồng.
Hiện nay, việc đưa đón trẻ em bằng ô tô vẫn còn nhiều bất cập và thiếu an toàn, từ việc để trẻ tự do ngồi ghế, ngồi trong lòng người lớn, thậm chí nằm ngủ trên ghế khi xe di chuyển. Những thói quen này tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng. Khi phanh gấp, lực va chạm nhẹ cũng đủ hất văng trẻ với gia tốc cực lớn, gây thương tích hoặc tử vong. Dây an toàn của ô tô được thiết kế cho người lớn (cao trên 1,4 m), nên với trẻ nhỏ, dây sẽ vắt ngang cổ và bụng, dễ gây chấn thương nghiêm trọng khi va chạm.
Vì vậy, thiết bị an toàn cho trẻ em là một món đồ không thể thiếu. Theo Cơ quan an toàn giao thông quốc gia Mỹ (NHTSA), việc sử dụng ghế trẻ em đúng cách có thể giảm 71% nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh và 54% ở trẻ 1-4 tuổi trên ô tô.
Ngoài ghế trẻ em, các thiết bị an toàn phổ biến hiện nay còn có nôi và đệm nâng chiều cao, tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ.
Nôi trẻ em lắp ngược chiều (Rear-facing)
Đây là loại ghế dành cho trẻ sơ sinh đến khoảng 12-24 tháng tuổi. Nôi phải được lắp ngược chiều di chuyển của xe vì đây là tư thế an toàn nhất. Khi xe dừng gấp, lực va chạm sẽ được phân tán đều dọc theo lưng ghế, bảo vệ vùng cổ và đầu vốn còn yếu ớt của trẻ sơ sinh. Nghiên cứu cho thấy, trẻ sơ sinh ngồi ngược chiều và dùng dây đai an toàn 5 điểm sẽ giảm đáng kể nguy cơ chấn thương vùng đầu và cột sống so với ghế quay xuôi. NHTSA khuyến nghị phụ huynh nên cho trẻ ngồi ngược càng lâu càng tốt, cho đến khi trẻ vượt giới hạn cân nặng/chiều cao do nhà sản xuất quy định.
Ghế trẻ em lắp xuôi chiều (Forward-facing)
Khi trẻ đã vượt giới hạn chiều cao và cân nặng của nôi lắp ngược, phụ huynh có thể chuyển sang dùng ghế trẻ em lắp xuôi. Loại ghế này phù hợp với trẻ từ 2-6 tuổi và được trang bị dây đai an toàn 5 điểm (ôm chặt vai, ngực, hông), cùng dây cố định phía trên (top tether) và điểm cố định vào ghế, giúp ghế gắn chặt vào thân xe, hạn chế bật ra khi va chạm. Dây đai 5 điểm quan trọng hơn dây an toàn của xe vì được thiết kế để phân tán lực đều lên cơ thể trẻ, tránh dồn lực vào vùng bụng hoặc ngực. Trẻ nên sử dụng ghế này cho đến khi đạt giới hạn cân nặng hoặc chiều cao mà nhà sản xuất quy định, thường khoảng 18-29 kg.
Ghế đôn nâng (Booster seat)
Sau khi vượt qua giới hạn của ghế trẻ em lắp xuôi, trẻ sẽ sử dụng ghế đôn nâng. Thiết bị này dành cho trẻ từ 6-10 tuổi, có cân nặng 18-36 kg và chiều cao 100-135 cm. Booster seat không có dây đai riêng mà sử dụng dây an toàn của xe. Nhiệm vụ của nó là nâng chiều cao của trẻ để dây an toàn của xe nằm đúng vị trí: dây vai vắt qua giữa vai và ngực, còn dây ngang ôm sát đùi, không vắt ngang qua bụng. Có hai loại booster phổ biến: loại có lưng tựa (high-back booster) bảo vệ thêm phần đầu và vai, và loại không lưng (backless booster) nhỏ gọn hơn. NHTSA khuyến cáo tất cả trẻ em dưới 13 tuổi vẫn nên ngồi ở hàng ghế sau, nơi an toàn hơn so với ghế trước.
Lưu ý quan trọng khi sử dụng ghế trẻ em
Thị trường hiện có nhiều loại ghế an toàn cho trẻ em, từ dòng chuyên biệt đến mẫu đa năng (all-in-one car seat) có thể điều chỉnh theo độ tuổi. Các ghế đa năng cho phép tháo hoặc thêm đệm lót để phù hợp với từng vóc dáng và giai đoạn phát triển của trẻ. Tuy nhiên, nhiều loại ghế chỉ được thiết kế cho một giai đoạn nhất định. Vì vậy, phụ huynh cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi lắp đặt và sử dụng, để biết giới hạn cân nặng, chiều cao và tư thế lắp đúng của từng loại.
Điều quan trọng là phải đảm bảo xe có hệ thống cố định ghế an toàn như ISOFIX (chuẩn châu Âu) hoặc LATCH (chuẩn Mỹ). Đây là các chốt cứng gắn liền vào khung xe, giúp ghế được cố định chắc chắn, không xê dịch khi phanh gấp hay va chạm. Với những xe không có sẵn hệ thống này, tài xế vẫn có thể cố định ghế bằng dây an toàn, nhưng cần siết chặt đúng cách và kiểm tra thường xuyên.
Cuối cùng, phụ huynh phải tuyệt đối tuân thủ giới hạn cân nặng và chiều cao khuyến cáo của nhà sản xuất. Việc sử dụng ghế vượt quá giới hạn này không chỉ làm giảm hiệu quả bảo vệ mà còn có thể khiến dây đai hoặc khung ghế mất tác dụng khi xảy ra va chạm. Một chiếc ghế trẻ em chỉ phát huy tác dụng bảo vệ tối đa khi được sử dụng đúng cách và đúng giai đoạn phát triển của trẻ.
