Sau 12 năm tha hương biền biệt, bà Minh (66 tuổi) cuối cùng cũng được trở về quê nhà Côn Đảo để tiếp tục hành trình chạy thận đầy gian khổ. Trong phòng lọc máu tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo vào ngày 6/5, bà không giấu nổi niềm xúc động, cảm thấy ‘như được trở về’ sau một thập kỷ rời xa mảnh đất đã gắn bó. Đối với bà, đây không chỉ là một buổi lọc máu định kỳ, mà còn là sự kết thúc của chuỗi ngày dài phải bán nhà, ly tán gia đình chỉ để duy trì sự sống nơi đất khách.
Côn Đảo, hòn đảo xa xôi cách TP.HCM khoảng 230 km, từng là nỗi ám ảnh đối với những bệnh nhân suy thận. Trước đây, chỉ có hai lựa chọn: đi máy bay với chi phí cắt cổ, hoặc lênh đênh trên biển hàng giờ rồi tiếp tục di chuyển bằng xe khách vào TP.HCM. Việc phải chạy thận ba lần mỗi tuần khiến việc bám trụ trên đảo trở thành điều không tưởng.
Năm 2014, ở tuổi 54, chuẩn bị nghỉ hưu, bà Minh bàng hoàng nhận tin suy thận mạn giai đoạn cuối. Từ những triệu chứng mệt mỏi ban đầu tưởng chừng vô hại, bà phải trải qua phẫu thuật cầu tay và bắt đầu cuộc đời gắn liền với máy lọc máu. Không thể chịu đựng hành trình di chuyển gian nan, bà đành từ bỏ Côn Đảo – nơi bà đã xây dựng cuộc sống từ năm 1984, thời còn là thanh niên xung phong. Để lại hai con trai đang làm việc trên đảo, vợ chồng bà vào TP.HCM thuê trọ, chạy thận ròng rã suốt 5 năm.
Gánh nặng chi phí sinh hoạt và điều trị đã bào mòn mọi tài sản. Bà Minh đau lòng bán đi căn nhà ở Côn Đảo, khi đó giá còn thấp, không đủ để mua nhà ở thành phố. Vợ chồng bà chuyển về Tân An, Long An (nay thuộc Tây Ninh) để mua đất cất nhà.
Mỗi tuần ba lần, chồng bà lại cặm cụi chở vợ vượt 50 km từ Tân An đến Bệnh viện Thống Nhất, mất hơn hai tiếng đồng hồ. Con trai lớn cũng phải bỏ việc ở Côn Đảo, vào đất liền tìm kế sinh nhai để tiện chăm sóc mẹ.
Hành trình chạy chữa không ít lần chạm mặt tử thần. Có lần, bà Minh đột quỵ ngay trên bàn chạy thận, hôn mê suốt ba tuần. May mắn thay, bà đã hồi phục mà không để lại di chứng nặng, dù đôi chân yếu đi khiến bà phải dùng xe lăn. Nhưng trong thâm tâm, ước mơ được trở lại Côn Đảo, nơi có con trai thứ hai và các cháu, nơi lưu giữ bao kỷ niệm tuổi trẻ, chưa bao giờ tắt.
Giấc mơ hồi hương cháy bỏng ấy nay đã thành hiện thực, khi Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo chính thức vận hành hệ thống chạy thận nhân tạo hiện đại. Thay vì hai tiếng di chuyển mệt mỏi, giờ đây bà chỉ cần đi chưa tới 2 km là đến phòng lọc máu.
(Ảnh: Bệnh nhân chạy thận tại Côn Đảo.)
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, việc chuẩn bị hệ thống này chỉ mất vỏn vẹn 20 ngày – một kỷ lục đáng kinh ngạc, bởi lẽ quá trình này thường kéo dài ít nhất 6 tháng do yêu cầu khắt khe về xử lý nước và nhân lực chuyên môn.
Để đảm bảo hoạt động suôn sẻ, Bệnh viện Thống Nhất đã cử một êkíp luân phiên túc trực tại Côn Đảo trong 6 tháng, đồng thời đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho hai êkíp y bác sĩ địa phương. Ngay ngày đầu vận hành, hệ thống không chỉ đón bà Minh mà còn phục vụ hai bệnh nhân khác đã phải chạy thận nhiều năm, nay đăng ký về đảo để vừa điều trị vừa thăm nhà.
(Ảnh: PGS.TS.BS Nguyễn Bách (áo blouse) cùng Phó Bí thư Thành ủy TP HCM Nguyễn Phước Lộc (bên cạnh) và các đại biểu thăm người bệnh chạy thận đầu tiên tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo, ngày 6/5.)
BS.CK2 Lê Công Thọ, Giám đốc Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo, chia sẻ rằng việc triển khai thành công hệ thống lọc máu là một bước ngoặt lớn, giải tỏa nỗi trăn trở kéo dài của y tế tuyến đảo. Ước mong lớn nhất của đội ngũ y bác sĩ là đưa tất cả bệnh nhân suy thận trở về điều trị tại quê nhà, chấm dứt cảnh ly hương để bám víu lấy sự sống. Hiện Côn Đảo có 4 bệnh nhân đang chạy thận định kỳ tại Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Vũng Tàu.
Tuy nhiên, việc duy trì hệ thống chạy thận trên đảo vẫn đối mặt với nhiều thách thức hơn đất liền, từ đảm bảo nguồn nước RO, vật tư tiêu hao trong mùa biển động, đến chống ăn mòn thiết bị trong môi trường muối mặn và vấn đề đấu thầu số lượng ít. Để khắc phục những khó khăn ban đầu, Bệnh viện Thống Nhất đã hỗ trợ toàn bộ thuốc men và vật tư thiết yếu. Nhờ quá trình đào tạo chuyên nghiệp, đội ngũ y bác sĩ tại Côn Đảo đã tự tin làm chủ kỹ thuật, sẵn sàng mở rộng công suất để phục vụ cả người dân địa phương lẫn du khách.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng khẳng định đây là dấu mốc đặc biệt của ngành y tế thành phố và người dân Côn Đảo, chấm dứt hoàn toàn cảnh bệnh nhân suy thận phải rời xa quê hương, thuê trọ và chia cắt gia đình. Việc làm chủ kỹ thuật chạy thận không chỉ giúp người dân an tâm bám đảo, mà còn mở ra tiềm năng lớn cho du lịch y tế. Những bệnh nhân suy thận từ các địa phương khác giờ đây có thể yên tâm đến Côn Đảo du lịch, nghỉ dưỡng mà không phải lo lắng về việc gián đoạn điều trị.
Côn Đảo, từ một phần của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nay trở thành đặc khu của TP.HCM, đang nhận được sự đầu tư mạnh mẽ vào y tế để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Từ tháng 9/2025, Sở Y tế TP.HCM đã luân phiên các bác sĩ giỏi từ các bệnh viện lớn ra công tác tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo. Nhờ đó, trung tâm từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, xử trí hiệu quả nhiều ca bệnh phức tạp ngay tại đảo, giảm đáng kể số trường hợp phải chuyển viện bằng tàu hay trực thăng.
Lê Phương
