Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 11/4 đã khởi động chiến dịch ‘tạo điều kiện rà phá thủy lôi’ tại Eo biển Hormuz, động thái diễn ra một ngày sau khi New York Times tiết lộ lý do Iran chưa thể đáp ứng yêu cầu của Washington. Các quan chức Mỹ giấu tên cho biết, tình trạng mất dấu vị trí thủy lôi là một trong những trở ngại lớn nhất của Tehran trong việc mở cửa hoàn toàn tuyến đường hàng hải huyết mạch này.
Thủy lôi, những khối kim loại chứa thuốc nổ, có thể được triển khai trên mặt nước hoặc ẩn sâu dưới đáy biển, duy trì khả năng hoạt động trong nhiều tháng. Chúng kích hoạt bằng vô số cơ chế tinh vi, từ va chạm vật lý đến cảm ứng từ trường, âm thanh hay áp suất. Theo Viện Hải quân Mỹ, thủy lôi là vũ khí có sức tàn phá kinh hoàng nhất mà hải quân nước này từng đối mặt kể từ Thế chiến II, gây hư hại cho nhiều tàu hơn bất kỳ loại hình tấn công nào khác.
H. I. Sutton, chuyên gia hải quân từ Hội đồng Địa chiến lược (Anh), nhấn mạnh Iran sở hữu một kho tàng thủy lôi đa dạng. Trong số đó, Maham-3 được xem là ‘mối đe dọa chính ở vùng nước sâu’, có thể hoạt động hiệu quả ở độ sâu 100 mét. Khi được triển khai, Maham-3 sẽ nổi lên theo dây neo và lơ lửng ngay dưới thân tàu, chủ yếu dựa vào cảm biến âm thanh tần số thấp. Loại thủy lôi 383 kg này, với 120 kg thuốc nổ mạnh, có thể được nâng cấp bằng cảm biến âm thanh định hướng và ngòi nổ từ tính, biến nó thành công cụ chống tàu ngầm lợi hại.
Đơn giản hơn nhưng không kém phần nguy hiểm là thủy lôi neo Maham-1. Loại này kích nổ bằng dòng điện khi va chạm với 5 gai tiếp xúc trên thân. Với 4 biến thể đầu đạn từ 20-120 kg, Maham-1 vẫn là một mối đe dọa đáng gờm cho các phương tiện trên biển.
Thủy lôi đáy Maham-2 lại ẩn mình dưới đáy biển, khiến việc phát hiện trở nên vô cùng khó khăn. Mang đầu đạn 320 kg, nó thường được gài ở vùng nước nông để tối ưu hóa sát thương, kích nổ qua tín hiệu âm thanh hoặc từ trường của mục tiêu. Chuyên gia Sutton tiết lộ, Maham-2, cũng như các thủy lôi cảm ứng khác của Iran, có thể hoãn kích hoạt nhiều ngày và bỏ qua một số lượng tàu nhất định, làm tăng đáng kể độ khó của các chiến dịch rà phá.
Tehran còn sở hữu Maham-6, được cho là bản sao của dòng Manta (Italy). Với thiết kế hình nón giúp khó bị phát hiện khi nằm dưới đáy, nhưng đầu đạn 150 kg của nó chỉ thực sự hiệu quả ở những vùng biển nông.
Iran cũng giới thiệu thủy lôi tự hành, mang hình dáng Maham-2 nhưng trang bị động cơ ngư lôi. Sutton nhận định vũ khí này, có thể dựa trên thủy lôi tự hành EM-56 của Trung Quốc, có thể được phóng từ tàu ngầm hoặc bờ biển với tầm bắn 10-20 km. Ngoài ra, Iran có thể đã nhập khẩu thủy lôi EM-52 của Trung Quốc, loại mìn đáy trang bị động cơ rocket, tự phóng lên tấn công đáy tàu khi phát hiện mục tiêu ở độ sâu 200m.
Theo Sutton, Nga cũng là một nguồn cung cấp thủy lôi cho Iran, bao gồm cả mìn đáy thả từ máy bay. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thậm chí được cho là đã dùng pháo phản lực Fajr-5 để rải mìn đáy ở vùng biển sâu 30 mét. Wall Street Journal còn cho biết Iran biên chế cả các loại mìn nam châm gắn thân tàu.
Mối đe dọa từ kho thủy lôi của Iran đã buộc Mỹ phải tăng cường lực lượng tới Trung Đông. Hai tàu quét mìn USS Chief và USS Pioneer (lớp Avenger) của Mỹ vừa cập cảng Thái Lan và có thể nhận lệnh tới khu vực CENTCOM. USS Tulsa và USS Santa Barbara, hai tàu chiến đấu ven biển (LCS) cấu hình quét mìn từng rút về Singapore, cũng có dấu hiệu quay trở lại Ấn Độ Dương. Biên tập viên Joseph Trevithick của War Zone cảnh báo: ‘Rà phá thủy lôi là một hoạt động chậm chạp, phức tạp và đầy rủi ro. Nguy cơ này càng tăng cao ở Eo biển Hormuz, đặc biệt khi Mỹ leo thang phong tỏa các cảng của Iran’.
Sức mạnh thủy lôi của Iran: Khóa chặt Eo biển Hormuz
