Từ nhu cầu thực tiễn
Tại các nhà máy sản xuất ở Bình Dương và Long An, việc ứng dụng điện mặt trời đã trở thành tiêu chuẩn cho các doanh nghiệp như Công ty cổ phần sản xuất nhựa Duy Tân (thuộc Tập đoàn SCG). Ông Nguyễn Ngọc Thành, Giám đốc Marketing của Duy Tân, chia sẻ rằng chuyển đổi xanh không chỉ giúp tối ưu hiệu suất, giảm tiêu hao tài nguyên và cải thiện các chỉ số môi trường, mà còn là yếu tố then chốt để đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) nghiêm ngặt từ các đối tác quốc tế, từ đó duy trì đơn hàng và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng.
Một ví dụ khác là Công ty Phát triển sản xuất AgriS, nơi mô hình kinh tế tuần hoàn được triển khai bài bản. 10 nhà máy mía đường của AgriS đã biến bã mía, mật rỉ và bã bùn từ chất thải thành nguyên liệu quý, tự sản xuất điện từ sinh khối phục vụ nội bộ và hòa phần dư thừa vào lưới điện quốc gia. Điều này chứng minh rằng chuyển đổi xanh mang lại cả giá trị môi trường lẫn kinh tế.
Tuy nhiên, con đường này không thiếu thách thức. Ông Trần Đình Cường, Tổng Giám đốc AgriS, chỉ ra rằng giá điện sinh khối hiện tại (khoảng 1.850 đồng/kWh, tương đương 7.03 cent/kWh) quá thấp, khiến doanh nghiệp khó có lãi khi đầu tư công nghệ mới hay thu mua thêm sinh khối. Ngoài ra, tính mùa vụ của ngành mía đường khiến hệ thống phát điện hiện đại phải ‘đắp chiếu’ tới 8 tháng mỗi năm, gây lãng phí nguồn lực. Rõ ràng, để chuyển đổi năng lượng xanh thực sự bứt phá, cần tháo gỡ các rào cản về cơ chế chính sách và thị trường.
Áp lực chuyển đổi và định hướng của Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với áp lực năng lượng khổng lồ. Ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công thương TP.HCM, cho biết mỗi ngày thành phố tiêu thụ 160-200 triệu kWh điện, cùng với hàng nghìn tấn xăng dầu và lượng khí gas lớn. Nếu không chuyển đổi sang năng lượng sạch, lượng phát thải ra môi trường sẽ rất đáng báo động. Áp lực này sẽ còn tăng mạnh khi dự báo đến năm 2030, thành phố cần công suất cực đại 16.000 MW, trong khi năm 2025 chỉ đạt hơn 9.100 MW.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đã xác định chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là ba trụ cột chiến lược xuyên suốt giai đoạn 2025-2030, trong đó chuyển đổi năng lượng là trụ cột then chốt. Thành phố đang triển khai Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 với 10 trụ cột và 76 chỉ tiêu cụ thể, tổng nhu cầu nguồn lực ước tính khoảng 900.000 tỷ đồng. Về giao thông, mục tiêu đến năm 2030 là 100% phương tiện công cộng sử dụng năng lượng sạch, thiết lập các vùng phát thải thấp và hạn chế dần phương tiện không đạt chuẩn khí thải.
Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh tầm quan trọng của TP.HCM khi đóng góp 23,5% GDP cả nước. Ông cũng thẳng thắn thừa nhận đây là một “cuộc chơi tốn kém”, riêng lĩnh vực năng lượng cần khoảng 135 tỷ USD đến năm 2030. Để giải bài toán vốn, ông Phạm Bình An đề xuất phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế với các cơ chế như sandbox cho công nghệ tài chính xanh, sàn giao dịch trái phiếu xanh và thị trường tín chỉ carbon. Đặc biệt, cần thiết lập “luồng xanh pháp lý” để rút ngắn tới 50% thời gian xử lý thủ tục cho các dự án điện mặt trời và hạ tầng xe điện.
Gỡ nút thắt chính sách, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Nghiên cứu Phát triển kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, bức tranh chuyển đổi xanh của doanh nghiệp đang phân hóa rõ rệt thành ba nhóm: tiên phong, đang thực hiện, và chỉ mới quan tâm. Nhóm thứ ba chiếm số đông do thiếu nguồn lực và cơ chế hỗ trợ. Để đẩy nhanh tiến trình này, cần có các giải pháp đồng bộ:
1. **Hoàn thiện cơ chế chính sách**: Đặc biệt là giá điện và thị trường carbon, cùng với việc sớm xây dựng thị trường tín chỉ carbon trong nước.
2. **Phát triển hạ tầng hỗ trợ**: Tập trung vào logistics và cơ giới hóa.
3. **Cải cách thủ tục hành chính**: Thiết lập “luồng xanh pháp lý” để rút ngắn thời gian triển khai các dự án năng lượng tái tạo.
4. **Thúc đẩy hợp tác công tư (PPP)**: Huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh khẳng định cam kết của thành phố trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp, cải cách mạnh mẽ thể chế, ưu tiên nguồn lực cho các dự án xanh, hướng tới mục tiêu xây dựng TP.HCM thành trung tâm chuyển đổi xanh của khu vực Đông Nam Á. Vấn đề này mở ra giai đoạn phát triển mới với cả thách thức và cơ hội. Áp lực năng lượng và môi trường đòi hỏi hành động nhanh chóng và quyết liệt hơn.
Với các định hướng chiến lược rõ ràng và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, chuyển đổi năng lượng xanh không còn là một lựa chọn, mà là con đường tất yếu để TP.HCM giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
