Sau nhiều năm đi vào vận hành, Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang tại Hà Tĩnh đã phát huy hiệu quả rõ nét, không chỉ trong điều tiết nước và cắt lũ mà còn từng bước định hình hệ thống kênh dẫn hiện đại, tạo nền tảng vững chắc cho nền nông nghiệp ổn định, bền vững. Công trình này không chỉ là một dự án thủy lợi thông thường, mà còn là “kỳ tích” mang ý nghĩa chiến lược, mở ra những cơ hội phát triển toàn diện, cải thiện sinh kế và nâng cao đời sống cho người dân địa phương.
Từ trên cao, những tuyến kênh hoàn thiện của giai đoạn 1 và 2 đã vươn dài như những mạch sống, dẫn dòng nước mát lành từ hồ Ngàn Trươi len lỏi qua cánh đồng, làng mạc. Kênh Cầu Động, một trong những tuyến huyết mạch, đã hoàn thành, đưa nước tưới tiêu đến những cánh đồng lúa xanh mướt. Một lãnh đạo xã Mai Hoa nhấn mạnh, hiệu quả tổng hợp của dự án vượt xa quy mô hay tổng mức đầu tư, khi giải quyết cả hai bài toán thiếu nước sản xuất và lũ lụt vốn đeo bám khu vực này nhiều năm.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tưới chủ động cho hơn 32.500 ha đất sản xuất như thiết kế ban đầu, hệ thống vẫn còn những “mắt xích” cuối cùng cần được khép kín. Việc hoàn thiện toàn bộ mạng lưới kênh mương không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện tiên quyết để công trình phát huy tối đa hiệu quả đầu tư. Nhận thức rõ sự cấp thiết này, tháng 10/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư Dự án Hoàn thiện Hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi.
Dự án sắp tới sẽ tập trung vào các hạng mục then chốt như kênh chính và kênh cấp 1 Hương Sơn, cùng khoảng 20 tuyến kênh cấp 1, cấp 2 khu vực Linh Cảm. Những tuyến kênh này được ví như “xương sống” của toàn hệ thống, đảm bảo nguồn nước được phân phối đồng đều, không bỏ sót bất kỳ vùng sản xuất nào. Các chuyên gia nhận định, khi các hạng mục này hoàn thành, toàn hệ thống sẽ vận hành đồng bộ, khắc phục hoàn toàn tình trạng “thừa nguồn, thiếu kênh”.
Không chỉ dừng lại ở tưới tiêu, một hệ thống hoàn chỉnh sẽ mở rộng chức năng cấp nước sinh hoạt, hỗ trợ sản xuất công nghiệp, cải thiện môi trường sinh thái và tăng cường khả năng phòng, chống thiên tai. Đây chính là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Thực tế cho thấy, dù hồ Ngàn Trươi đã hoạt động hiệu quả trong tích trữ và điều tiết nước, nhiều khu vực, đặc biệt là vùng cao, vùng xa của Hương Sơn, Đức Thọ, và thị xã Hồng Lĩnh cũ, vẫn đang chật vật vì hệ thống kênh cấp 1, cấp 2 chưa được phủ kín. Người dân ở đây vẫn phải dựa vào các trạm bơm điện từ sông La, sông Lam, Ngàn Phố, hoặc hệ thống sông Nghèn, với chi phí cao và rủi ro lớn do thời tiết cực đoan.
Ông Nguyễn Văn Tuấn (xã Đức Thịnh) than thở: “Nắng nóng kéo dài, nước bấp bênh khiến lúa kém phát triển. Kênh chưa hoàn thiện, nước không đến được ruộng, bà con vô cùng vất vả.” Nỗi lo xâm nhập mặn mùa khô càng làm tăng thêm sự cấp thiết của một hệ thống thủy lợi khép kín, chủ động hoàn toàn về nguồn nước.
Lãnh đạo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh khẳng định, việc hoàn thiện hệ thống Ngàn Trươi – Cẩm Trang không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn mang ý nghĩa lâu dài, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ và nâng cao đời sống dân sinh. Một công trình hoàn chỉnh sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, mang lại cơ hội đồng đều cho mọi khu vực.
Người dân và chính quyền địa phương tha thiết mong Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm bố trí nguồn lực để triển khai, hoàn thiện các hạng mục còn lại. Đây là yêu cầu cấp thiết để khai thác trọn vẹn giá trị chiến lược của dự án.
Từ một hồ chứa đơn thuần, Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang đang từng bước hoàn thiện để trở thành một hệ thống thủy lợi hiện đại, đa chức năng. Khi “xương sống” này được khép kín, dòng nước sẽ thực sự chảy đến mọi cánh đồng, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao năng suất cây trồng, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong vùng.
