TP.HCM đang đứng trước một cuộc cách mạng giao thông công cộng đầy hứa hẹn nhằm giải quyết thách thức lớn: các tuyến buýt hiện tại với hơn 2.400 xe (chủ yếu loại 41-60 chỗ) khó tiếp cận cư dân trong các con hẻm nhỏ và khu dân cư sâu. Để khắc phục điều này, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM đang nghiên cứu triển khai mô hình Xe Buýt Phản Ứng Theo Nhu Cầu (DRT).
DRT được kỳ vọng sẽ là giải pháp bổ trợ thông minh, sử dụng xe 9-16 chỗ để vận hành linh hoạt theo lộ trình và thời gian thực tế, đưa đón hành khách từ sâu trong khu dân cư ra các tuyến buýt lớn và metro. Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP.HCM, đánh giá cao tiềm năng của buýt nhỏ trong việc thu hút hành khách, đặc biệt khi thành phố sắp triển khai chính sách miễn vé xe buýt. Mô hình này sẽ tối ưu hóa vai trò trung chuyển, đưa dịch vụ đến gần người dân hơn bao giờ hết.
Trong quá khứ, TP.HCM từng thí điểm buýt 12 chỗ nhưng phải dừng do vướng mắc pháp lý về quy định kích cỡ xe. Tuy nhiên, với việc các quy định hiện hành đã nới lỏng cho phép xe buýt từ 8 chỗ trở lên, cơ hội để buýt mini phát triển trở lại là rất lớn. PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông Vận tải – Đại học Việt Đức, nhấn mạnh sự cần thiết của buýt nhỏ tại các khu vực có nhu cầu đi lại đặc thù như khu công nghiệp, du lịch hay trường học, nơi mà taxi đang chiếm ưu thế. Việc tổ chức bài bản sẽ giảm chi phí và tăng kết nối cho người dân.
Để DRT vận hành hiệu quả, TP.HCM cần xem xét cơ chế đặc thù cho giai đoạn thí điểm. Về mặt hệ thống, các chuyên gia đề xuất tái cấu trúc mạng lưới theo hướng phân tầng (metro, buýt trục chính, buýt gom, xe đạp công cộng và hạ tầng đi bộ), đồng thời ứng dụng dữ liệu lớn từ mạng di động để dự báo nhu cầu, tối ưu hóa tần suất và lộ trình. Bên cạnh đó, TP.HCM còn nhiều kế hoạch đầy tham vọng khác như miễn vé xe buýt từ đầu tháng 5, nghiên cứu làn ưu tiên, mở rộng kết nối với các tỉnh lân cận và sân bay Long Thành, triển khai vé điện tử liên thông, và chuyển đổi sang buýt điện, hướng tới một hệ thống giao thông công cộng hiện đại và bền vững.
