Chùa Ông, còn được biết đến với tên Quảng Triệu Hội Quán, là một di tích lịch sử hơn 130 năm tuổi tại Cần Thơ. Ngôi chùa được khởi công xây dựng từ năm 1894 và hoàn thành sau hai năm, với diện tích rộng hơn 533 m2. Phần lớn vật liệu xây dựng, bao gồm các cột và kèo gỗ chắc chắn, được đưa trực tiếp từ Quảng Đông, Trung Quốc sang. Công trình này do cộng đồng người Hoa gốc Quảng Châu và Triệu Khánh cùng nhau tạo dựng, không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm gặp gỡ, hỗ trợ làm ăn, hiện do Hội người Hoa Cần Thơ quản lý.
Chùa Ông nổi bật với kiến trúc hình chữ Quốc truyền thống, mái lợp ngói âm dương. Các đầu xuyên, kèo được chạm khắc hoa văn cổ điển tinh xảo, sơn son thếp vàng lộng lẫy. Gờ mái còn được trang trí bằng gốm men lưu ly xanh, phủ lớp rêu phong tự nhiên, tạo nên vẻ đẹp cổ kính và trang nghiêm. Đây là một trong số ít những ngôi chùa hiếm hoi vẫn giữ gần như nguyên vẹn giá trị kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng qua bao thăng trầm lịch sử. Đặc biệt, vào năm 2010, toàn bộ công trình đã được nâng cao hơn một mét để chống lại tình trạng ngập lụt do triều cường tại Cần Thơ.
Trên đỉnh mái chùa, hình ảnh lưỡng long tranh châu được trang trí đối xứng, hai bên là cặp cá hóa long đầy uy nghi. Ngay phía dưới là các quần thể tiểu tượng bằng sành sứ nhiều màu sắc, khắc họa những cảnh tượng giao thoa giữa tiên giới và trần thế, tất cả đều còn nguyên vẹn đến ngày nay.
Bên trong, ngay sau cửa chính là tấm nghi môn ‘Hiệp Thiên Cung’, mở ra một không gian thờ tự thiêng liêng dành cho các vị thần và nhân vật hiển thánh được cộng đồng người Hoa sùng bái.
Nét độc đáo nhất tại Chùa Ông là hình thức cúng nhang khoanh ‘bất tử’. Khách hành hương đến đây sẽ viết tên người cầu phúc lên các tấm thẻ bài (bằng chữ Việt hoặc chữ Hán), sau đó gắn vào các khoanh nhang lớn. Ông Huỳnh Huy, người quản lý, sẽ hỗ trợ đốt và treo những khoanh nhang này lên cao, canh giữ để chúng cháy liên tục. Để đảm bảo ánh sáng và thông gió, cũng như thoát khói cho hàng trăm khoanh nhang tỏa ra suốt ngày đêm, chùa được thiết kế một ‘giếng trời’ đặc biệt.
Những khoanh nhang này, khi mở ra, có hình dáng như chiếc nón lá và được treo lồng vào nhau ở độ cao lên đến khoảng 4 mét. Mỗi khoanh nhang có thể cháy trong khoảng hai tuần. Ông Huỳnh Huy chia sẻ rằng, trong khuôn viên chánh điện, chùa có thể treo tối đa khoảng 800 khoanh nhang cùng lúc, và vào những ngày bình thường, luôn có từ 400-500 khoanh nhang cháy rực rỡ. Sau khoảng hai tuần, khi nhang cháy gần hết, chúng sẽ được hạ xuống.
Ngoài nhang khoanh, du khách và người dân cũng có thể thắp đèn, đốt nhang thẻ để cầu an, cầu phúc tại chùa. Đặc biệt, người dân Cần Thơ có truyền thống viếng Chùa Ông vào khoảnh khắc giao thừa và sáng mồng Một Tết, với hy vọng một năm mới tràn đầy may mắn và tốt lành cho bản thân và gia đình.
Chính điện của chùa thờ Quan Vân Trường, một nhân vật lịch sử thời Tam Quốc được cộng đồng người Hoa vô cùng tôn kính vì lòng trung nghĩa. Hàng năm, vào ngày 24/6 âm lịch, lễ vía Quan Thánh Đế Quân được tổ chức long trọng với lễ vật chay và hoa quả. Bên phải chính điện thờ bà Thiên Hậu, vị thần bảo hộ những người đi biển, còn bên trái thờ Đổng Vĩnh, một nhân vật hiếu thảo trong ‘Nhị thập tứ hiếu’. Quan Thế Âm Bồ Tát là phối tự duy nhất, biểu tượng cho tín ngưỡng cứu khổ, độ trì chúng sinh.
Trên bức tường bên phải trong sân chùa Ông, có thể thấy bức phù điêu tráng lệ cùng bằng công nhận Di tích Lịch sử – văn hóa cấp quốc gia từ năm 1993. Các bô lão người Hoa tại Cần Thơ cho biết, những bức phù điêu này cũng được mang từ Quảng Đông sang, minh chứng cho nghệ thuật gốm thủ công đặc sắc của các nghệ nhân người Hoa đời nhà Thanh.
Bài viết được thực hiện bởi An Bình.
