Vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính công
Báo Tiền Phong đã phản ánh một trường hợp gây chấn động: Bà Lê Thị Bích Thủy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học số 2 Thanh Trạch (Quảng Trị), được phân công dạy 2 tiết/tuần nhưng lại thừa nhận không có thời khóa biểu cố định, thậm chí có tuần không đứng lớp tiết nào. Bà viện dẫn việc dùng ‘thời gian đứng lớp’ để khảo sát chất lượng, kiểm tra nhiều lớp, kể cả môn không chuyên. Đáng nói hơn, các hồ sơ chuyên môn bắt buộc để xác nhận giờ dạy lại không được lập đầy đủ.
Nghiêm trọng hơn, dù không hoàn thành định mức giảng dạy, cả hiệu trưởng và phó hiệu trưởng của trường này vẫn đều đặn nhận phụ cấp đứng lớp 35% trong nhiều năm. Khoản phụ cấp này vốn dĩ dành để bù đắp cho công sức giảng dạy trực tiếp của nhà giáo, không phải cho các hoạt động quản lý chung.
Luật sư Nguyễn Thanh Tú, Giám đốc Công ty Luật Việt Kim, nhấn mạnh đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng chế độ chính sách và nguyên tắc quản lý tài chính công. Về mặt tài chính, cơ quan chức năng sẽ buộc thu hồi toàn bộ số tiền phụ cấp sai quy định. Nếu việc chi trả này làm sai lệch sổ sách kế toán, đơn vị còn có thể bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực kế toán, tài chính.
Trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu sẽ được xem xét dựa trên Nghị định 112/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 71/2023/NĐ-CP). Tùy mức độ vi phạm, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có thể chịu các hình thức kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo, cách chức đến buộc thôi việc, đặc biệt nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu trục lợi từ chức vụ, quyền hạn. Đối với đảng viên, kỷ luật Đảng cũng sẽ được áp dụng song song.
Luật sư Tú khẳng định các quy định hiện hành không hề cho phép ban giám hiệu ‘miễn đứng lớp’. Thông tư 28/2009/TT-BGDĐT (sửa đổi bởi Thông tư 15/2017/TT-BGDĐT) quy định rõ: hiệu trưởng phải giảng dạy tối thiểu 2 tiết/tuần, phó hiệu trưởng tối thiểu 4 tiết/tuần, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép miễn, giảm. Việc nhận phụ cấp mà không thực hiện đủ số tiết là sai quy định.
Lỗ hổng quản trị nội bộ trường học
Vấn đề cốt lõi không phải là ban giám hiệu có ‘bận công việc quản lý’ hay không, mà là phụ cấp đứng lớp chỉ được chi trả khi có hoạt động giảng dạy thực tế, được phân công rõ ràng, có thời khóa biểu và hồ sơ chuyên môn hợp lệ. ‘Dạy không lịch’, ‘dạy không hồ sơ’ về mặt pháp lý được coi là không dạy.
Vụ việc ở Thanh Trạch phơi bày một lỗ hổng lớn trong quản trị nội bộ: cơ chế kiểm soát còn quá dựa vào niềm tin và báo cáo hành chính, thiếu sự kiểm tra chéo thực chất giữa phân công chuyên môn, hồ sơ giảng dạy và quyết toán tài chính. Khi người quản lý đồng thời là người phân công, người thụ hưởng và thiếu giám sát độc lập, nguy cơ sai phạm là điều khó tránh khỏi.
Nếu cơ quan chức năng chứng minh được hành vi cố ý lập khống hồ sơ, xác nhận khống giờ dạy để chiếm đoạt tiền ngân sách, vụ việc sẽ không chỉ dừng lại ở xử lý hành chính hay kỷ luật viên chức, mà còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với các tội danh như lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ hoặc giả mạo trong công tác.
Câu chuyện phụ cấp đứng lớp này không còn là vấn đề cá biệt. Nó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt kỷ cương thực thi chính sách trong ngành giáo dục, nơi mà mọi khoản chi – dù mang danh ‘ưu đãi nghề’ – cũng phải phản ánh đúng giờ dạy thật, việc làm thật, thay vì những khoảng mờ trong hồ sơ.
Điểm nghẽn thực thi và giám sát
Quy định về việc ban giám hiệu phải đứng lớp và điều kiện hưởng phụ cấp ưu đãi nghề hiện nay không thiếu, không mơ hồ. Định mức tiết dạy, yêu cầu hồ sơ chuyên môn và nguyên tắc chi trả phụ cấp đã được pháp luật quy định rõ. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất lại nằm ở khâu thực thi và giám sát.
Trong thực tế, việc xác nhận giờ dạy của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng chủ yếu dựa vào báo cáo nội bộ, thiếu kiểm tra chéo giữa phân công chuyên môn, hồ sơ giảng dạy và quyết toán tài chính. Khi người quản lí đồng thời là người tự xác nhận mức độ hoàn thành nhiệm vụ của chính mình, nguy cơ ‘hợp thức hóa’ phụ cấp là điều khó tránh.
Vụ việc ở Thanh Trạch cho thấy, nếu không có cơ chế giám sát độc lập, minh bạch hóa giờ dạy và trách nhiệm giải trình, phụ cấp đứng lớp rất dễ bị biến thành khoản chi mang tính hình thức, làm xói mòn kỷ cương tài chính và niềm tin trong nội bộ trường học.
