Một nghiên cứu đột phá do nhà địa vật lý David Shelly cùng các cộng sự tại Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) vừa công bố đã hé lộ một bí mật kinh ngạc: Họ đã tìm thấy mảnh vỡ của một mảng kiến tạo – hay nói cách khác là một phần vỏ của Trái Đất – đã biến mất từ rất lâu và hiện đang ẩn sâu dưới đáy Thái Bình Dương.
Vỏ Trái Đất không phải là một khối liền mạch mà được cấu thành từ hàng chục mảng kiến tạo lớn nhỏ. Những mảng này không ngừng chuyển động, mang theo cả các lục địa và đại dương. Đôi khi, một mảnh vỏ sẽ từ từ trượt xuống bên dưới các mảnh khác để đi sâu vào lớp phủ của Trái Đất, một quá trình được gọi là ‘hút chìm’.
Mảnh vỡ được tiến sĩ Shelly và nhóm của ông phát hiện chính là tàn tích của một mảng kiến tạo đã bị hút chìm từ hàng triệu năm trước, được đặt tên là mảnh Pioneer.
Theo bài công bố trên tạp chí chuyên ngành Science, mảnh Pioneer này là một phần còn sót lại của một mảng đại dương – tức là một mảng kiến tạo mang theo đáy biển bên trên – đã bắt đầu chui xuống mảng Bắc Mỹ khoảng 30 triệu năm về trước.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là mảnh Pioneer hiện không tiếp tục trượt sâu xuống mà lại đang bị mắc kẹt dưới đáy Thái Bình Dương. Nó đang di chuyển về phía Tây Bắc cùng với mảng Thái Bình Dương, song song và cọ xát trực tiếp vào mảng Bắc Mỹ.
Đáng chú ý, các chuyển động kiến tạo đồng thời khác cũng đang diễn ra tại một khu vực nhạy cảm được gọi là ngã ba Mendocino. Đây là nơi mà đứt gãy San Andreas nổi tiếng ở California gặp gỡ vùng hút chìm Cascadia.
Dọc theo đứt gãy San Andreas, các mảng kiến tạo Bắc Mỹ và Thái Bình Dương (mang theo mảnh Pioneer) đang trượt ngang qua nhau. Trong khi đó, tại vùng Cascadia, trải dài từ mũi Mendocino (California, Mỹ) đến đảo Vancouver (British Columbia, Canada), các mảng kiến tạo đại dương Juan de Fuca và Gorda lại đang lặn xuống dưới mảng Bắc Mỹ.
Ngay cả khi mảnh Pioneer chưa bị mắc kẹt, những chuyển động phức tạp này đã khiến khu vực trở thành ‘ổ’ tiềm ẩn những trận động đất mạnh. Giờ đây, sự xuất hiện và cách di chuyển của mảnh Pioneer có thể làm tình hình trở nên tồi tệ hơn nhiều.
Việc mảnh vỡ Pioneer làm tăng diện tích tiếp xúc giữa mảng Thái Bình Dương và mảng Cascadia đã đủ đáng ngại. Hơn nữa, bản thân mảnh Pioneer cũng có khả năng tự gây ra động đất, bởi giữa nó và mảng Bắc Mỹ tồn tại một đứt gãy gần như nằm ngang, tựa như một lớp kem trong chiếc bánh nhiều tầng.
Mặc dù các nhà khoa học vẫn chưa thể ước tính đầy đủ mức độ nguy hiểm theo thời gian, nhưng phát hiện về mảnh vỏ Trái Đất bị mắc kẹt này cung cấp dữ liệu cực kỳ quý giá. Nó sẽ giúp các nhà khoa học tinh chỉnh các mô hình dự báo, từ đó đưa ra những dự đoán chính xác hơn về các thảm họa địa chấn tiềm tàng trong tương lai.
