Dưới vẻ đẹp hùng vĩ của dãy Himalaya, hay sâu thẳm trong lòng đại dương bao la, những tàn tích nguy hiểm từ Chiến tranh Lạnh vẫn đang âm thầm tồn tại, tiềm ẩn những mối đe dọa khôn lường. Mỹ, trong giai đoạn chạy đua vũ trang khốc liệt, đã để lại hàng chục vật thể phóng xạ rải rác khắp hành tinh. Hãng tin Izvestia mới đây đã vén màn một phần sự thật mà Washington có lẽ muốn chôn vùi mãi mãi.
Nguy hiểm băng giá
Câu chuyện bắt đầu vào tháng 10 năm 1964, khi Trung Quốc bất ngờ thử thành công bom nguyên tử 22 kiloton tại Lop Nur, Tân Cương. Sự kiện này khiến Mỹ bàng hoàng, không thể tin rằng Bắc Kinh lại nhanh chóng trở thành cường quốc hạt nhân mà không cần sự trợ giúp của Liên Xô. Đáp lại, Nhà Trắng gấp rút tăng cường hoạt động tình báo, hợp tác với Cục Tình báo Ấn Độ để theo dõi Tân Cương.
Tháng 10 năm 1965, một nhóm đặc nhiệm Mỹ đã thực hiện nhiệm vụ mạo hiểm: lắp đặt trạm cảm biến từ xa trên đỉnh Nanda Devi thuộc dãy Himalaya, với nguồn năng lượng là máy phát điện nhiệt điện đồng vị chạy bằng plutonium-238. Nhưng định mệnh đã can thiệp. Một trận bão tuyết dữ dội ập đến, buộc đội phải bỏ lại thiết bị trong một khe đá để đảm bảo an toàn.
Khi mùa xuân đến, đội cứu hộ quay lại… nhưng không tìm thấy gì. Chiếc máy phát điện hạt nhân, chứa plutonium-238 cực kỳ nguy hiểm, đã biến mất, bị chôn vùi dưới hàng lớp tuyết và băng dày đặc. Ấn Độ và Mỹ rơi vào cơn hoảng loạn tột độ. Mọi nỗ lực tìm kiếm bằng máy dò phóng xạ, trực thăng hay máy phá băng đều vô vọng.
Pin hạt nhân vẫn chưa được tìm thấy. Mối lo ngại lớn nhất là sự ăn mòn của lớp vỏ bọc có thể khiến phóng xạ rò rỉ vào sông Hằng – dòng sông linh thiêng và là nguồn sống của hàng trăm triệu người Ấn Độ. Người dân địa phương từ lâu đã lo sợ rằng sự rò rỉ này liên quan đến các bệnh ung thư và dị tật bẩm sinh. Mãi đến năm 1978, Thủ tướng Ấn Độ Morarji Desai mới công khai thừa nhận vụ việc trước Quốc hội, trong khi Washington vẫn giữ im lặng đến tận ngày nay. Thậm chí, một trạm tương tự được lắp đặt trên núi Nanda Kot gần đó ba năm sau cũng thất bại và phải tháo dỡ vì trục trặc kỹ thuật.
Mũi tên gãy
Những sự cố hạt nhân của Mỹ trong thế kỷ 20 thường được gọi bằng cái tên đáng sợ: \
