Trong một diễn biến quan trọng được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) xác nhận vào ngày 28/12, Nga và Ukraine đã đi đến một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hiếm hoi xung quanh nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia. Mục đích của lệnh ngừng bắn này là để khẩn trương tiến hành sửa chữa các đường dây truyền tải điện bị hư hại.
Tổng Giám đốc IAEA, Rafael Grossi, nhấn mạnh rằng công tác sửa chữa đã được khởi động và đội ngũ của IAEA đang tích cực giám sát quá trình này. Hoạt động sửa chữa dự kiến sẽ kéo dài vài ngày, với trọng tâm là loại bỏ các nguy cơ tai nạn hạt nhân trong bối cảnh cuộc xung đột quân sự đang diễn ra.
Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, tọa lạc tại thành phố Enerhodar, không chỉ là cơ sở hạt nhân lớn nhất châu Âu mà còn là một điểm nóng chiến lược. Kể từ khi rơi vào kiểm soát của Nga vào tháng 3/2022, nhà máy này đã ngừng hoạt động sản xuất điện trong hơn ba năm. Trước xung đột, nó từng đóng góp tới 20% tổng sản lượng điện của Ukraine.
Suốt thời gian qua, Zaporizhzhia liên tục đối mặt với những mối đe dọa an toàn nghiêm trọng. Tình trạng mất điện thường xuyên, các cuộc pháo kích ở khu vực lân cận, và sự thiếu hụt nhân sự đã tạo ra một bức tranh đáng lo ngại về an ninh hạt nhân. Mặc dù IAEA đã duy trì một phái đoàn giám sát thường trực tại nhà máy từ tháng 9/2022, nhưng đã có những báo cáo về việc Nga hạn chế quyền tiếp cận của phái đoàn này tới một số khu vực nhạy cảm.
Tương lai của việc kiểm soát nhà máy Zaporizhzhia vẫn là một vấn đề gai góc trong các cuộc đàm phán hòa bình. Một dự thảo kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm do Mỹ đề xuất hình dung một mô hình vận hành chung, trong đó Ukraine, Nga và Mỹ mỗi bên kiểm soát 33%, với Mỹ đóng vai trò giám sát chính.
Tuy nhiên, Ukraine đã thẳng thừng từ chối ý tưởng Nga tham gia vào việc kiểm soát. Thay vào đó, Kiev đề xuất một mô hình liên doanh giữa Ukraine và Mỹ, theo đó 50% sản lượng điện sẽ được phân phối cho các vùng lãnh thổ do Ukraine kiểm soát, và 50% còn lại sẽ do Mỹ quyết định phân phối.
