Theo số liệu từ Cục Trồng trọt – Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT), tính đến ngày 16-3, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã xuống giống hơn 1,2 triệu ha vụ đông xuân, đạt gần 98,16% kế hoạch. Tổng sản lượng lúa thu hoạch ước đạt 3,1 triệu tấn từ khoảng 465.000 tấn lúa với năng suất trung bình 6,6 tấn/ha.
Giá lúa giảm, chi phí tăng
Tuy nhiên, niềm vui mùa vụ không trọn vẹn khi giá lúa tại ĐBSCL đang giảm mạnh. Cụ thể, lúa tươi OM18 và Đài Thơm 8 dao động 5.600 – 5.800 đồng/kg (giảm 300 đồng/kg so với tuần trước), lúa IR 50404 ở mức 5.200 – 5.300 đồng/kg, và lúa OM 5451 từ 5.400 – 5.500 đồng/kg (giảm 200 – 400 đồng/kg).
Tại Cà Mau, lúa ST24, ST25 có giá 6.500 – 7.000 đồng/kg, còn Đài Thơm 8, OM18… từ 5.500 – 6.000 đồng/kg. So với cùng kỳ năm 2025, giá lúa đã sụt từ 500 – 1.000 đồng/kg. Ông Lê Văn Mưa, Chủ tịch HĐQT HTX Lúa – Tôm Trí Lực (xã Trí Phải, Cà Mau), chia sẻ HTX đã mất hàng trăm triệu đồng lợi nhuận do giá lúa đông xuân giảm. Ông mong muốn ngành chức năng có giải pháp dài hạn để duy trì lợi nhuận cho nông dân.
Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Cà Mau, chỉ rõ rằng chi phí sản xuất lúa tăng cao do biến động giá nhiên liệu ảnh hưởng đến vật tư đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật) và chi phí thuê máy móc, nhân công. Điều này khiến lợi nhuận nông dân giảm sút, thậm chí thua lỗ. Nhiều thương lái cũng đang dè dặt, chờ thị trường ổn định hơn mới quay lại mua, thậm chí không dám đặt cọc trước với những ruộng lúa sắp thu hoạch vì lo ngại đầu ra.
Nông dân Nguyễn Văn Tám (Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ) bày tỏ sự lo lắng khi 2 ha lúa Đài Thơm 8 của ông chỉ được thương lái trả 5.500 – 6.000 đồng/kg, thấp hơn gần 1.000 đồng/kg so với vụ đông xuân năm trước. Với giá phân bón, xăng dầu tăng, ông Tám dự kiến chỉ hòa vốn nếu bán ở mức 6.000 đồng/kg.
Áp lực còn đến từ thị trường xuất khẩu, giá gạo Jasmine hiện dao động 424 – 428 USD/tấn, gạo trắng 5% tấm ở mức 354 – 358 USD/tấn. Đặc biệt, giá gạo thơm 5% đã giảm xuống 399 USD/tấn (FOB) vào ngày 17-3, thấp hơn 62 USD/tấn so với cùng kỳ năm trước. Một doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Cần Thơ cho biết cước vận tải tăng mạnh (nội địa tăng 1 USD/tấn, tuyến Philippines tăng 10 – 15 USD/tấn), kéo theo chi phí logistics, cảng và bao bì leo thang. Căng thẳng tại Trung Đông còn làm gia tăng rủi ro giao hàng, gây gián đoạn dòng tiền và tăng tồn kho.
Gấp rút thu mua tạm trữ
Trước tình hình cấp bách này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện chỉ đạo điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Theo đó, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ NN-MT và UBND các địa phương thành lập đoàn liên ngành kiểm tra việc thu mua, xuất nhập khẩu lúa gạo để lành mạnh hóa thị trường. Bộ Tài chính có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch mua dự trữ gạo quốc gia phù hợp để ổn định giá lúa gạo trong nước. Ngân hàng Nhà nước được yêu cầu nghiên cứu cơ chế tín dụng ưu đãi cho các doanh nghiệp có kho chứa và năng lực thu mua lớn, nhằm tăng cường thu mua tạm trữ cho nông dân.
Các Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, Tổng Công ty Lương thực miền Bắc và miền Nam cùng các doanh nghiệp xuất khẩu cũng được kêu gọi tăng cường thu mua, tạm trữ lúa gạo tại các vùng sản xuất trọng điểm ở ĐBSCL.
Ngay sau Công điện của Thủ tướng, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, cho biết tỉnh sẽ chủ động phối hợp các sở ban ngành và doanh nghiệp để kết nối cung – cầu, hỗ trợ thu mua và tạm trữ lúa cho nông dân đúng thời điểm thu hoạch. Mục tiêu là ổn định đầu ra, hạn chế tình trạng thương lái ép giá, bảo vệ lợi ích người trồng lúa.
Đối với Cà Mau, Sở NN-MT và Sở Công Thương sẽ không chỉ mời gọi doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện thuận lợi nhất để họ kết nối và bao tiêu lúa trong các HTX và nông dân. Ông Tô Hoài Phương nhấn mạnh Sở sẽ tăng cường kiểm tra các đại lý xăng dầu để đảm bảo giá ổn định, tránh gây khó khăn cho việc thu hoạch, vận chuyển lúa gạo. Đồng thời, các đơn vị liên quan sẽ điều phối máy móc, nhân lực để đẩy nhanh tiến độ thu hoạch, vận động thương lái và doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết bao tiêu theo hợp đồng.
Khuyến cáo bón phân tiết kiệm để hạ chi phí
Để đảm bảo sản xuất và tiêu thụ lúa bền vững, ngành nông nghiệp tỉnh Cà Mau sẽ tập trung hướng dẫn nông dân theo dõi sát sao tình hình sinh trưởng của cây lúa, sâu bệnh trên diện tích lúa đông xuân còn lại. Đặc biệt, khuyến cáo nông dân bón phân cân đối, tiết kiệm và chỉ sử dụng thuốc trừ sâu khi thật cần thiết. Về tiêu thụ, các ngành chức năng sẽ thu thập và cung cấp thông tin về vùng sản xuất lúa đông xuân (cơ cấu giống, giai đoạn sinh trưởng) để doanh nghiệp nắm bắt và chủ động bao tiêu thu mua.
