Giữa Sài Gòn tấp nập, hiện đại hóa từng ngày, nơi những chuỗi cà phê máy lạnh sáng choang mọc lên như nấm, vẫn còn đó những góc nhỏ mang đậm dấu ấn thời gian. Tại đây, cà phê không chỉ là thức uống buổi sáng, mà còn là hương vị của ký ức, là linh hồn của một Sài Gòn xưa cũ mà người ta nhâm nhi mỗi ngày.
Cà phê Ba Lù – Hơn 70 năm ký ức Chợ Lớn
Nằm sâu trong khu chợ Phùng Hưng, Ba Lù đã trở thành một phần không thể thiếu trong tâm hồn cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn suốt hơn 70 năm qua. Khởi nguồn từ một gánh cà phê rong của ông Ba Lù (Lâm Thiệu Điện), người gốc Hải Nam, quán đã trở thành điểm hẹn thân thuộc của tiểu thương và người lao động từ thời Pháp thuộc.
Nghệ thuật rang và pha cà phê thủ công được truyền giữ qua nhiều thế hệ, và giờ đây, ông Chung Quốc Hùng (53 tuổi, con thứ 8) là người tiếp nối. Cách pha chế gần như không thay đổi: cà phê được rang thủ công từng mẻ, đòi hỏi sự tỉ mỉ trong việc canh lửa và đảo tay. Trong quá trình rang, muối được thêm vào để giảm vị chát, bơ tạo độ béo, và chút rượu để dậy mùi. Sau đó, cà phê được xay mịn và pha bằng vợt vải – một phương pháp truyền thống đặc trưng của người Hoa, khác biệt hoàn toàn với phin.
Ông Hùng chia sẻ, để có được ly cà phê “đúng vị” là cả một quá trình học hỏi. “Tôi theo cha từ nhỏ, nhưng phải đến gần 30 tuổi mới làm được hương vị như cũ. Cái khó nhất là giữ được độ đậm mà không bị gắt”. Quán mở cửa từ 1 giờ sáng, bếp lửa đã đỏ để chuẩn bị cho một ngày mới. Không gian quán giản dị với bàn ghế cũ kỹ, dụng cụ pha chế sẫm màu, và những chiếc vợt vải treo ngay ngắn trên tường.
Ba Lù không chỉ giữ hương vị mà còn là nơi gắn kết một cộng đồng khách quen, chủ yếu là người Việt gốc Hoa, thường trò chuyện bằng tiếng Quảng Đông xen lẫn tiếng Việt. Bà Hồng (71 tuổi) đã gắn bó với quán hơn 30 năm, từ khi ông Ba Lù còn tự tay bán. “Thời đó tụi nhỏ này còn nhỏ xíu, giờ già hết rồi”, bà nói. Dù nhà xa, bà vẫn giữ thói quen ghé quán mỗi khi rảnh. “Rảnh là chạy qua uống ly cà phê, ngồi một chút rồi về. Không ghé là thấy thiếu”. Bà khẳng định cà phê Ba Lù có vị đậm nhưng không gắt, mùi thơm nhẹ và hậu vị đọng lại, là hương vị độc đáo không thể tìm thấy ở nơi nào khác.
Cà phê vợt Phan Đình Phùng – Góc “cà phê âm phủ” huyền thoại
Nằm trong con hẻm nhỏ 330/2 đường Phan Đình Phùng, quán cà phê vợt này còn được biết đến với biệt danh “cà phê âm phủ” bởi sự đông đúc bất kể ngày đêm. Từ tờ mờ sáng đến chiều muộn, góc quán khiêm tốn này luôn tấp nập người ra vào, trở thành một điểm dừng chân quen thuộc giữa dòng đời hối hả.
Không bảng hiệu hào nhoáng, không không gian hiện đại, quán vẫn giữ nguyên phong cách truyền thống với bếp than đỏ lửa và những chiếc vợt vải đã nhuốm màu thời gian. Cà phê được pha bằng vợt, mang đến hương vị đậm đà, thơm lừng nhưng không hề gắt – thứ hương vị đã níu chân biết bao thế hệ khách hàng.
Ông Tấn Thanh (65 tuổi) là một trong những khách quen lâu năm, đã uống cà phê ở đây suốt nhiều năm. “Ngày nào chú cũng ra đây, có khi uống mấy ly một ngày. Pha bằng vợt nên hương không bị khét, ngồi một góc ở đây cả ngày cũng thấy thoải mái”, ông chia sẻ.
Quán hiện do ông Phạm Văn Quý (53 tuổi), đời thứ 3 trong gia đình, tiếp quản. Ông cho biết quán đã tồn tại từ sau năm 1975 và vẫn duy trì gần như nguyên vẹn cách pha chế truyền thống, chỉ thêm vài món mới để phù hợp với người trẻ. Để đảm bảo hương vị ổn định, quán tự rang và phối trộn nhiều loại cà phê. Hạt cà phê được ủ đủ thời gian trước khi rang, sau đó pha bằng vợt để tạo độ đậm và mùi thơm đặc trưng. “Trước trộn 5 loại, giờ còn 4 loại vì một loại không còn nữa”, ông Quý tiết lộ.
Quán cà phê Ông Năm (Cô Út) – Nhìn Sài Gòn trôi qua ô cửa sổ
Ẩn mình dưới chân cầu Thị Nghè, tại số 1A Xô Viết Nghệ Tĩnh, quán cà phê Ông Năm, nay thường được gọi là cà phê Cô Út, đã sừng sững hơn 63 năm. Quán nhỏ bé, không có bảng hiệu, chỉ được nhận ra bởi mùi cà phê phin thoang thoảng quyến rũ.
Không gian cũ kỹ nhưng lại có sức hút đặc biệt nhờ một khung cửa sổ lớn, mở ra toàn cảnh đường phố nhộn nhịp. Từ đây, thực khách có thể vừa nhâm nhi ly cà phê, vừa lặng lẽ dõi theo dòng người và xe cộ qua lại, cảm nhận nhịp thở của thành phố.
Quán được duy trì qua hai thế hệ, vẫn trung thành với cách pha phin truyền thống. Từng giọt cà phê nhỏ chầm chậm, mang đến vị đậm, thơm và hậu vị kéo dài mà không gắt – hương vị đã gắn bó với nhiều khách hàng thân thiết đến mức khó lòng thay đổi. Đa số khách là những người quen thuộc, có người đã theo quán từ khi còn trẻ cho đến khi tóc bạc, vẫn giữ thói quen ghé quán mỗi ngày.
Người đứng quán gần như thuộc nằm lòng từng khách hàng, từ giờ giấc quen thuộc đến khẩu vị yêu thích. Nhiều người chỉ cần ngồi xuống, ly cà phê đã được mang ra mà không cần gọi. Không gian quán vì thế luôn đông đúc, chủ yếu là những người lao động như xe ôm, tài xế, bảo vệ, thợ hồ hay người dân địa phương tụ họp mỗi sáng, chia sẻ câu chuyện đời thường.
Ông Tô Trâm (sinh năm 1937), đã gắn bó với quán từ trước năm 1975, gần như không bỏ một ngày nào. “Chỉ cần ngồi xuống là có ly cà phê đen đá không đường, cứ như vậy suốt 60 năm qua”, ông nói, ánh mắt hướng về khung cửa sổ, dõi theo dòng người qua lại. Đối với ông, cà phê không chỉ là thói quen mà còn là khoảnh khắc để quan sát, để hồi tưởng về những thăng trầm của Sài Gòn.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những quán cà phê này không chỉ là địa điểm kinh doanh mà đã trở thành một phần máu thịt, một nét văn hóa đặc trưng của người dân TP.HCM. Dù tường có rêu phong, mái đầu người chủ đã bạc, lửa bếp than vẫn đỏ và tình người pha chế vẫn nồng đượm. Những góc nhỏ ấy là lời nhắc nhở rằng, giữa nhịp sống hối hả, TP.HCM vẫn luôn trân trọng và giữ gìn những giá trị cũ, những hơi thở của Sài Gòn xưa.
