Trong một cuộc khảo sát quy mô lớn được Trung tâm nghiên cứu Pew công bố ngày 5/3, Hoa Kỳ đã trở thành một trường hợp ngoại lệ đầy bất ngờ. Đây là quốc gia duy nhất trong số 25 nước được thăm dò ý kiến, nơi đa số người trưởng thành (53%) nhận định rằng chuẩn mực đạo đức của công dân nước mình là ‘khá tệ’ hoặc ‘rất tệ’. Chỉ 47% người Mỹ có cái nhìn tích cực hơn về vấn đề này.
Trong khi đó, ở 24 quốc gia còn lại, xu hướng chung là ngược lại, với đa số người dân đánh giá tình trạng đạo đức xã hội là ‘khá tốt’ hoặc ‘rất tốt’. Canada là quốc gia có cái nhìn lạc quan nhất, chỉ 7% người dân cho rằng chuẩn mực đạo đức ở mức xấu. Các tỷ lệ tương tự là 9% ở Ấn Độ, 16% ở Nhật Bản, 27% ở Đức, 40% ở Italy và 43% ở Pháp.
Kết quả này gây ngạc nhiên sâu sắc, đặc biệt khi khảo sát còn chỉ ra sự chia rẽ rõ rệt theo đảng phái. 60% người ủng hộ đảng Dân chủ cho rằng công dân Mỹ có đạo đức kém, so với 46% ở phía đảng Cộng hòa. Pew nhận định rằng sự phân cực chính trị ngày càng sâu sắc tại Mỹ đang khiến số người thuộc một đảng tin rằng thành viên đảng kia ‘thiếu đạo đức’ ngày càng tăng.
Ngoài ra, Pew cũng thăm dò ý kiến về các hành vi cụ thể như cờ bạc, quan hệ đồng tính, ngoại tình và sử dụng cần sa. Ngoại tình là hành vi bị lên án mạnh mẽ nhất, với trung vị 77% người trưởng thành ở 25 quốc gia coi đây là hành vi không thể chấp nhận được về mặt đạo đức. Tại Mỹ, con số này còn cao hơn, lên tới 90%, vượt trội so với Đức (55%) và Pháp (53%).
Những cuộc khảo sát tương tự của công ty Gallup từ năm 2003 cũng đã liên tục cho thấy cái nhìn tiêu cực của người Mỹ về ‘tình trạng chung của các giá trị đạo đức’ trong nước. Karen Swallow Prior, một tác giả chuyên viết về đạo đức, cho rằng các lãnh đạo chính trị và ảnh hưởng của công cụ chatbot, mạng xã hội đang góp phần thúc đẩy ý niệm ‘người xấu ở khắp mọi nơi’.
Dù là nguyên nhân hay hệ quả của một xã hội ngày càng phân cực, những phát hiện này cho thấy một viễn cảnh ảm đạm về khả năng hợp tác lưỡng đảng tại Mỹ. Khi mỗi bên không chỉ coi đối thủ là người sai mà còn ‘thiếu thiện chí’, việc tìm kiếm sự thỏa hiệp sẽ trở nên vô cùng khó khăn.
