Trong suốt hai thập niên qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã khẳng định vững chắc vị thế là ‘đầu tàu’ của ngành điện ảnh Việt Nam, trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm đầy kịch tính.
**Thập niên 90: Kỷ nguyên ‘Mì ăn liền’ và sự thoái trào**
Đầu những năm 1990, dòng phim ‘mì ăn liền’ bùng nổ, đưa điện ảnh TP.HCM trở thành trung tâm sản xuất phim của cả nước với hàng chục bộ phim ra đời mỗi năm. Giai đoạn này cũng sản sinh ra dàn ngôi sao lừng lẫy như Lý Hùng, Việt Trinh, Lê Công Tuấn Anh, Lê Tuấn Anh, Diễm Hương. Tuy nhiên, sự lặp lại về đề tài và chất lượng sản xuất yếu kém đã khiến dòng phim này nhanh chóng thoái trào, đẩy điện ảnh TP.HCM vào một cuộc khủng hoảng sâu sắc vào cuối thập niên 90.
**Hồi sinh mạnh mẽ và kỷ nguyên phim thương mại**
Điện ảnh thành phố chỉ thực sự khởi sắc trở lại vào năm 2003 với bộ phim ‘Gái nhảy’ của đạo diễn Lê Hoàng. Dù là phim Nhà nước sản xuất, ‘Gái nhảy’ đã tạo nên hiện tượng phòng vé nhờ đề tài gây sốc và cách kể chuyện giải trí, thu hút hơn 500.000 lượt khán giả và mang về 13 tỉ đồng, lập kỷ lục doanh thu sau thời kỳ Đổi mới. Bộ phim này đã mở đường cho kỷ nguyên phim thương mại, với sự xuất hiện của các đạo diễn trẻ tài năng như Vũ Ngọc Đãng, Nguyễn Quang Dũng và nhà sản xuất Phước Sang, định hình diện mạo điện ảnh TP.HCM trong thập niên đầu thế kỷ 21.
Cuối thập niên này, sự trở về của các đạo diễn, diễn viên Việt kiều như Charlie Nguyễn, Johnny Trí Nguyễn, Dustin Nguyễn, Victor Vũ, Ngô Thanh Vân đã mang đến luồng gió mới, đa dạng hóa thị trường và nâng cao chất lượng sản xuất phim nội địa.
**Bùng nổ kỷ lục ‘trăm tỉ’ và thách thức COVID-19**
Thập niên thứ hai của thế kỷ 21 chứng kiến sự phát triển vượt bậc của điện ảnh TP.HCM. Khái niệm phim ‘trăm tỉ’ xuất hiện từ năm 2014 với ‘Để Hội tính’ của Charlie Nguyễn. Đến 2017, ‘Em chưa 18’ (Lê Thanh Sơn) phá kỷ lục với hơn 170 tỉ đồng, và sau đó nhanh chóng bị vượt qua bởi ‘Cua lại vợ bầu’ (Nhất Trung), ‘Hai Phượng’ (Lê Văn Kiệt) và ‘Mắt biếc’ (Victor Vũ).
Năm 2019 ghi nhận sự tăng trưởng đột phá của thị trường phim nội địa, đạt doanh thu kỷ lục 1.150 tỉ đồng, tăng gần 40% so với 2018 – một thành tích chưa từng có. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã khiến thị trường đi xuống trong giai đoạn 2020-2022. Điện ảnh thành phố nhanh chóng phục hồi vào 2023 và tăng tốc trở lại trong 2024, với những cái tên làm phim ăn khách như Trấn Thành (với loạt phim Tết về gia đình) và Lý Hải (loạt phim ‘Lật mặt’).
Năm 2025 tiếp tục là một năm rực rỡ với doanh thu 3.300 tỉ đồng và 14 bộ phim đạt mốc trên 100 tỉ. Đặc biệt, ba bộ phim lấy cảm hứng từ lịch sử và chiến tranh như ‘Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối’, ‘Mưa đỏ’ và ‘Tử chiến trên không’ đã gặt hái thành công lớn, lập nên nhiều kỷ lục mới.
**Vươn tầm quốc tế và danh hiệu UNESCO ‘City of Film’**
Liên tục giữ vai trò ‘đầu tàu’, TP.HCM không chỉ là nơi tập trung các hãng phim tư nhân mà còn là môi trường sáng tạo năng động nhất, quy tụ hầu hết các nhà sản xuất, đạo diễn, diễn viên và ê-kíp kỹ thuật. Sự công nhận của UNESCO là ‘Thành phố sáng tạo toàn cầu về điện ảnh’ (UNESCO Creative City of Film) vào năm 2025 càng khẳng định vị thế hàng đầu của TP.HCM, không chỉ trong nước mà còn cả khu vực Đông Nam Á. Thành phố đóng góp khoảng 40% doanh thu phòng vé quốc gia và sở hữu hệ thống rạp chiếu rộng lớn, cùng với các liên hoan phim quốc tế nổi bật như Liên hoan phim Quốc tế TP.HCM (HIFF).
Là ‘City of Film’ đầu tiên của Đông Nam Á, TP.HCM có cơ hội trở thành cầu nối điện ảnh khu vực và toàn cầu. Thành phố nổi bật nhờ tốc độ phát triển nhanh, nỗ lực quốc tế hóa ngành điện ảnh, và thế mạnh về công nghệ kỹ xảo (VFX AIOI làm việc cho Netflix) cùng hợp tác quốc tế (đặc biệt với Hàn Quốc, với các đối tác như CJ CGV, Lotte Cinema, và các dự án hợp tác thành công như ‘Mang mẹ đi bộ’ đạt 172 tỉ đồng).
Với tất cả những thành tựu này, TP.HCM đang trên đà tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ và tỏa sáng rực rỡ trong bản đồ điện ảnh thế giới.
