Năm 2025, Việt Nam tự hào ghi nhận tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 920 tỷ USD, tăng 16,9% so với năm trước và là mức cao nhất từ trước đến nay. Cán cân thương mại tiếp tục xuất siêu 21,18 tỷ USD, vẽ nên một bức tranh kinh tế đầy khởi sắc.
**Thực tế đáng lo ngại đằng sau những con số vàng son**
Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra một thực trạng kéo dài và đáng báo động: khu vực kinh tế trong nước liên tục nhập siêu, trong khi khu vực vốn đầu tư nước ngoài (FDI) luôn giữ vững vị thế xuất siêu. Tỷ lệ nội địa hóa của doanh nghiệp (DN) Việt Nam trong chuỗi cung ứng còn rất thấp, chỉ khoảng 36,6%. Điều này đồng nghĩa với việc, dù kim ngạch xuất khẩu lớn, phần giá trị thực sự Việt Nam giữ lại chưa tương xứng.
TS Cấn Văn Lực, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, đã đưa ra những số liệu cụ thể để minh chứng cho thực tế đáng lo này. Năm 2024, khu vực trong nước chỉ xuất khẩu 114,6 tỷ USD (chiếm 28,3% tổng kim ngạch), trong khi khu vực FDI đạt tới 327,7 tỷ USD (chiếm 71,7%). Đáng ngại hơn, trong 11 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu của khu vực trong nước giảm 1,7% và chỉ còn chiếm 23,8%, trong khi khu vực FDI tiếp tục tăng mạnh 23%, chiếm tới 76,2% tổng kim ngạch. TS Lực nhận định: “Thị phần xuất khẩu của DN trong nước đang thu hẹp, còn khu vực FDI ngày càng tăng. Khoảng cách về công nghệ, quy mô, năng lực quản trị vẫn là rào cản lớn giữa hai khu vực”.
TS Trần Du Lịch cũng đồng quan điểm, nhấn mạnh rằng nếu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40%, thậm chí 50%, sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho giai đoạn phát triển mới. PGS-TS Trần Đình Thiên còn chỉ ra thêm rằng, dù Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do và dành ưu đãi cho xuất khẩu, DN FDI vẫn tận dụng tốt hơn DN trong nước. Các rào cản thể chế đang khiến DN Việt yếu dần, năng lực nội sinh không được chuẩn bị đầy đủ để “bước ra sân chơi lớn”.
**Lời giải nào cho bài toán giá trị gia tăng?**
Sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu không chỉ diễn ra với các ngành công nghiệp mà còn lan rộng sang cả các ngành chế biến nông sản. Ngành hạt điều là một ví dụ điển hình: từ vị thế xuất khẩu nguyên liệu, Việt Nam đã trở thành nước nhập khẩu tới 90% nguyên liệu thô. Các nước châu Phi, sau khi đầu tư nhà máy chế biến sâu, đã đẩy phần việc xử lý thủ công (chiếm 30% giá trị) sang Việt Nam. Điều này biến Việt Nam thành
