Các nhà khoa học đã đặt tên cho hệ sao trẻ Fomalhaut là ‘Mắt Sauron’, vì hình ảnh của nó trong kính thiên văn giống hệt con mắt rực lửa khổng lồ trong tác phẩm ‘Chúa tể những chiếc nhẫn’. Nằm cách Trái Đất 25 năm ánh sáng trong chòm sao Nam Ngư và mới 440 triệu năm tuổi, Fomalhaut có một ngôi sao lớn, nóng hơn Mặt Trời ở trung tâm, được bao quanh bởi một đĩa tiền hành tinh khổng lồ, trông như đang ‘nhìn thẳng’ vào người Trái Đất.
Một nhóm nghiên cứu do nhà thiên văn học Paul Kalas từ Đại học California ở Berkeley (Mỹ) dẫn đầu đã thực hiện quan sát đột phá, ghi nhận ‘sự kiện thiên thể chưa từng có’: Hai vụ va chạm tiền hành tinh xảy ra gần như liên tiếp. Tiền hành tinh là những khối đá lớn, là vật liệu cấu tạo nên các hành tinh. Trong lịch sử sơ khai của Hệ Mặt Trời, các khối đá này đã liên tục va chạm và hợp nhất, dần hình thành các tiền hành tinh, rồi lớn hơn thành hành tinh sơ khai. Thậm chí, Trái Đất sơ khai từng va chạm với một hành tinh khác tên Theia có kích thước cỡ Sao Hỏa trước khi ổn định.
Điều đặc biệt là những gì đang diễn ra trong ‘Mắt Sauron’ Fomalhaut – hai vụ va chạm giữa các vật thể đường kính khoảng 60 km (được gọi là Fomalhaut cs1 và Fomalhaut cs2) – chính là những hiện tượng đã xảy ra bên trong Hệ Mặt Trời của chúng ta khoảng 4-4,5 tỷ năm trước. Theo lý thuyết, các vụ va chạm có kích thước như vậy chỉ nên xảy ra một lần mỗi 100.000 năm hoặc lâu hơn. Tuy nhiên, hệ thống Fomalhaut đã khiến các nhà khoa học bất ngờ với hai vụ va chạm chỉ trong vòng 20 năm.
Tần suất va chạm ‘phi thường’ này cho thấy Fomalhaut là một hệ sao ‘cuồng nộ’ hơn nhiều so với Hệ Mặt Trời của chúng ta, với ước tính 22 triệu sự kiện tương tự đã xảy ra trong suốt 440 triệu năm tồn tại của nó. Đây là lần đầu tiên các vụ va chạm tiền hành tinh mang tính lý thuyết được quan sát trực tiếp, cung cấp dữ liệu vô cùng quý giá để hiểu rõ hơn về nguồn gốc và quá trình hình thành của chính Trái Đất chúng ta.
